Natalia Sobczak-Zuzaniuk
Intermag.pl

Badanie histopatologiczne – ważne wsparcie diagnostyczne

Laboratoria diagnostyczne stanowią istotne zaplecze pracy lekarza weterynarii. W praktyce rutynowo wykorzystywane są badania serologiczne, mikrobiologiczne oraz metody biologii molekularnej. Wciąż jednak stosunkowo rzadko sięga się po diagnostykę histopatologiczną, mimo że badanie to cechuje się wysoką wartością rozpoznawczą i może pełnić zarówno rolę metody podstawowej, jak i uzupełniającej.

Badanie histopatologiczne polega na mikroskopowej ocenie tkanek pobranych za życia zwierzęcia lub po jego śmierci. Materiał biologiczny musi zostać prawidłowo zabezpieczony, utrwalony, opracowany i zabarwiony przy użyciu standardowych metod histologicznych, histochemicznych oraz – w uzasadnionych przypadkach – immunohistochemicznych. Kluczowe znaczenie dla interpretacji wyników ma dokładny wywiad kliniczny. W diagnostyce zwierząt gospodarskich najczęściej badane są wycinki pobierane podczas terenowych sekcji padłych zwierząt.

Warunkiem uzyskania wiarygodnego wyniku jest pobranie reprezentatywnego materiału oraz jego szybkie umieszczenie w utrwalaczu – najlepiej w ciągu 30 minut od pobrania. Standardowo stosuje się 10% formalinę, przy czym objętość utrwalacza powinna co najmniej dziesięciokrotnie przekraczać objętość próbki. Do transportu zaleca się używanie szczelnych, plastikowych pojemników.

            Istnieje szereg podstawowych informacji, które są niezbędne patologowi do wydania wartościowego wyniku. Każdorazowo należy opisać wysyłaną próbę. Oprócz badań laboratoryjnych ukierunkowanych na wykrywanie patogenów lub toksyn, histopatologia może stanowić solidną podstawę do ustalenia rzeczywistej przyczyny problemu klinicznego.

Warunkiem uzyskania przydatnego wyniku jest umieszczenie na piśmie przewodnim wszystkich szczegółowych informacji, jakie posiada lekarz pobierający próbkę. W tabeli numer 1 przedstawiono zastawienie najważniejszych informacji, jakie powinny znaleźć się na piśmie przewodnim. Tabela została stworzona na podstawie opracowania: Stidworthy M., Priestnall S.: Getting the best results from veterinary histopathology. Laboratory diagnosis, April 11, 2014.

Tabela 1. Informacje, jakie powinny zostać zwarte na piśmie przewodnim na badanie histopatologiczne

Badania histopatologiczne w wybranych chorobach trzody chlewnej

Zespół rozrodczo-oddechowy świń

PRRS, wywoływany przez arteriwirusa, należy do najczęściej występujących chorób zakaźnych trzody chlewnej na świecie. Cechą charakterystyczną wirusa PRRSV jest jego zdolność do licznych mutacji i rekombinacji, co ostatecznie prowadzi do powstania nowych wariantów wirusa. Główną drogą transmisji PRRSV jest zakażona świnia i skażone nasienie. Badania kontrolowane wykazały, że zakażone świnie mogą być długoterminowymi nosicielami; dorosłe osobniki mogą wydalać PRRSV do 86 dni po zakażeniu, a odsadzone prosięta mogą być nosicielami wirusa przez 157 dni. Odnotowano transmisję PRRSV drogą aerozolową na odległość 9,1 km. Czynniki środowiskowe sprzyjające transmisji PRRSV obejmują korzystny kierunek wiatru, słabe nasłonecznienie i temperaturę powietrza zbliżoną do 0°C. PRRSV może być również przenoszony przez przedmioty, takie jak skażone igły, buty, kombinezony, pojazdy transportowe i kontenery transportowe. Wirus uszkadza makrofagi, co prowadzi do immunosupresji i predysponuje do wtórnych zakażeń układu oddechowego. W diagnostyce histopatologicznej podstawowym materiałem są płuca, a także migdałki oraz węzły chłonne krezkowe i pachwinowe. Charakterystyczną zmianą mikroskopową jest śródmiąższowe zapalenie płuc.

Rycina 1. Tkanka płucna w obrazie histopatologicznym

Cirkowiroza świń

Cirkowirus świń typu 2 (PCV2) jest głównym czynnikiem etiologicznym zespołów chorobowych generujących znaczne straty ekonomiczne w produkcji trzody chlewnej. Obraz kliniczny obejmuje pogorszenie kondycji zwierząt od okresu odsadzenia do tuczu oraz zwiększoną śmiertelność. Ze względu na nieswoistość objawów klinicznych i zmian sekcyjnych rozpoznanie wymaga potwierdzenia laboratoryjnego.

Badania serologiczne mają ograniczoną wartość diagnostyczną z uwagi na powszechne występowanie wirusa w środowisku, natomiast istotną rolę odgrywają metody molekularne oraz badanie histopatologiczne. Do badania zaleca się pobranie wycinków wątroby, śledziony, nerek, serca, płuc, migdałków oraz węzłów chłonnych oskrzelowych lub krezkowych — najlepiej z co najmniej dwóch narządów.

Najbardziej charakterystyczne zmiany dotyczą narządów limfoidalnych i obejmują obecność kulistych, zasadochłonnych, wewnątrzcytoplazmatycznych ciał inkluzyjnych. Histopatologia znajduje również zastosowanie w diagnostyce poronień związanych z PCV2, gdzie u płodów stwierdza się m.in. martwicze lub włókniejące zapalenie mięśnia sercowego, przekrwienie wątroby oraz łagodne zapalenie płuc.

PCV2 jest także głównym czynnikiem etiologicznym poodsadzeniowego wielonarządowego zespołu wyniszczającego (PMWS). W takich przypadkach zalecanym materiałem są węzły chłonne, wątroba, śledziona, migdałki oraz grasica. W obrazie histopatologicznym dominują zmiany ziarniniakowe oraz obecność wewnątrzcytoplazmatycznych inkluzji. Coraz częściej w diagnostyce stosuje się immunohistochemię, umożliwiającą bezpośrednią detekcję antygenów wirusowych w tkankach.

Dyzenteria

Dyzenteria świń wywoływana jest przez krętki z rodzaju Brachyspira. To śluzowo-krwotoczna choroba biegunkowa świń, która ogranicza się do jelita grubego. Dyzenteria świń jest najczęściej obserwowana u tuczników i wiąże się z obniżoną wydajnością wzrostu oraz zmienną śmiertelnością. Przenoszenie odbywa się drogą fekalno-oralną, a źródłami zakażenia są kał zakażonych świń, zanieczyszczona woda oraz zanieczyszczone środki transportu. Pierwszymi objawami klinicznymi dyzenterii świń są często anoreksja i oddawanie luźnego kału. Przebieg choroby jest zmienny; zazwyczaj jednak biegunka nasila się i często obserwuje się dużą ilość śluzu i krwi. Długotrwała choroba prowadzi do odwodnienia, zapadnięcia się boków i znacznej utraty masy ciała. Choroba rozprzestrzenia się na całe grupy świń, a zachorowalność może przekroczyć 50%, ze znaczną śmiertelnością, jeśli nie jest leczona. Podstawą rozpoznania są obecnie metody biologii molekularnej, jednak w przypadkach niejednoznacznych pomocne pozostaje badanie histopatologiczne. Do analizy pobiera się fragmenty okrężnicy, a w zaawansowanych stadiach choroby stwierdza się martwicze zapalenie błony śluzowej jelita grubego.

Rycina 2. W świetle rozszerzonych krypt obecne są bakterie o czarnej barwie

            Badanie histopatologiczne stanowi precyzyjne i wiarygodne narzędzie diagnostyczne, które znajduje szerokie zastosowanie w praktyce weterynaryjnej. W wielu przypadkach umożliwia potwierdzenie rozpoznania, ocenę zaawansowania procesu chorobowego oraz ukierunkowanie dalszego postępowania diagnostycznego i terapeutycznego. Warunkiem uzyskania wysokiej jakości wyniku pozostaje prawidłowe pobranie materiału, jego właściwe utrwalenie oraz kompletna dokumentacja kliniczna.