Na początek przytoczmy definicję apetytu[1]. Apetyt (łac. appetitus „pożądanie”), łaknienie – pragnienie spożycia (najczęściej określonego) pokarmu, zazwyczaj zawierającego konkretny składnik odżywczy, potrzebny w danej chwili organizmowi.

Bardzo często, zresztą mylnie, apetyt jest utożsamiany z głodem, który jest fizjologiczną potrzebą przyjęcia pokarmu, nie zaś, jak apetyt – potrzebą psychologiczną. Za regulację apetytu odpowiada układ limbiczny[2], a hormonem regulującym apetyt jest serotonina. Około 90-95% serotoniny w organizmie jest produkowane w jelitach, a tylko niewielka część w mózgu. Właściwe żywienie i zdrowie jelit są zatem kluczowe dla jej poziomu.

Zastosowanie wybranych rozwiązań sensorycznych w diecie może pomóc w ograniczeniu neofobii paszowej u prosiąt i zwiększeniu ilości spożywanej paszy przy jednocześnie stopniowym zmniejszaniu ilości pobieranego mleka, zwłaszcza pod koniec okresu ssania, oraz po odsadzeniu, kiedy to prosięta nie mają już możliwości napicia się mleka lochy.

Takim wyjątkowo trudnym okresem dla prosiąt jest ich odsadzenie, kiedy to całkowicie zmieniają środowisko, są oddzielone od lochy i najczęściej zmieszane z prosiętami z innych miotów. Ale najważniejszą zmianą jest brak mleka lochy i całkowite przejście na spożywanie paszy suchej, głównie roślinnej, często mniej strawnej.

Wszystko to powoduje ogromny stres, który prowadzi do spadku ilości spożywanej paszy, spowolnienia tempa wzrostu i dysbiozy jelitowej. Dysbioza jelitowa to jakościowe i ilościowe zaburzenie równowagi mikrobioty jelitowej, polegające na zmniejszeniu w jelitach liczby korzystnych bakterii oraz nadmiernym wzroście patogenów. Jest wywoływana głównie przez niewłaściwą dietę, antybiotyki i stres. Objawia się bólem brzucha, wzdęciami, biegunkami, zaparciami, a także ogólnym osłabieniem całego organizmu.

Zakres tych zmian zależy od tego, jak szybko prosięta są w stanie dostosować się do nowej sytuacji, w tym głównie do spożywania potrzebnej ilości paszy.

Jednym z najważniejszych sposobów przyzwyczajania prosiąt do wyjadania suchej paszy jest podawanie im tego typu pasz w okresie ssania jeszcze przed odsadzeniem. Pasza taka może być zarówno w formie sypkiej, jak i granulowanej czy kruszonej.  

Bardzo ważnym elementem przy projektowaniu receptur takich pasz, czasami nazywanych prestarterami, jest ograniczenie udziału poekstrakcyjnej śruty sojowej, trudno strawnej przez dopiero rozwijający się układ pokarmowy prosiąt, i zastąpienie jej surowcami paszowymi zawierającymi laktozę (np. mleko w proszku), które świetnie poprawiają nie tylko zapach podawanej paszy, ale przede wszystkim jej smak, mocno zbliżony do naturalnego mleka, oraz doskonale stymulują apetyt prosiąt (czyli zgodnie z definicją apetytu ich potrzeby psychologiczne). Zwiększony udział laktozy powinno się stosować również w paszach dla prosiąt na pierwszy okres po ich odsadzeniu.

Niektóre wytwórnie pasz są przygotowane technologicznie do granulowania (granulki o średnicy do 2 mm) sypkich pasz dla prosiąt z wysokim udziałem składników mleka. Między innymi problemem może być niewłaściwa matryca w granulatorze, która sprzyja karmelizacji laktozy, co zamiast poprawiać smak gotowej paszy, raczej go pogarsza.

Przed wielu laty popularne wydawały się dodatki paszowe o smaku różnych owoców (np. wiśni) lub przypraw (np. waniliny), ale nie sprawdziły się w praktyce. Obecnie oferowane są dodatki paszowe zawierające różne zioła, olejki eteryczne czy przyprawy. Z pewnością stymulują one apetyt prosiąt, chociaż nie w takim stopniu jak laktoza. Niemniej wiele z tych dodatków ma właściwości zdrowotne, ogranicza stan zapalny jelit i stres oksydacyjny, zwłaszcza u prosiąt po odsadzeniu. Należy jednak zachować dużą ostrożność w ich stosowaniu, aby nie przedawkować, co może pogorszyć smak paszy.

Opr.: ACONAR

[1] „Wielka encyklopedia zdrowia”. Pod red. Wojciecha Twardosza; Wydawnictwo HORYZONT, Poznań 2002

[2] Układ limbiczny odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie w sferze emocjonalno-dążeniowej i poznawczej. Wspólnie z modulującą go korą nową mózgu wpływa na reakcje odruchowe i planowane zachowania (kształtowanie osobowości). Jako tzw. układ szybkiego reagowania uczestniczy np. w reakcjach pozwalających unikać zagrożenia życia i zdrowia, jest też źródłem zachowań związanych ze zdobywaniem pokarmu.