Anna Hammermeister, Jakub Borkowski
Polski Związek Hodowców i Producentów Trzody Chlewnej „POLSUS”

Dlaczego warto przystąpić do systemu PQS?

W połowie marca br. weszło w życie nowe rozporządzenie dotyczące pomocy finansowej w ramach tzw. ekoschematów na rzecz dobrostanu zwierząt, w którym rozszerzono listę systemów jakości pozwalających na uzyskanie dodatkowych punktów za utrzymanie zwierząt zgodnie z wymogami tych systemów. Na liście znalazł się system PQS (Pork Quality System), co oznacza, że produkcja świń zgodnie z wymogami tego systemu, potwierdzona certyfikatem, pozwala zwiększyć wysokość wsparcia za realizację ekoschematu Dobrostan Loch i Dobrostan Tuczników.

JAKIE PRAKTYKI DOBROSTANOWE MUSI ZAPEWNIĆ HODOWCA W RAMACH EKOSCHEMATU DOBROSTAN?

W ekoschemacie Dobrostan są wymogi „startowe”, tzn. obowiązkowe jest zapewnienie większej powierzchni bytowej u loch oraz u tuczników (o 20 lub o 50%). Ponadto w grupie loch obowiązuje wymóg ograniczenia utrzymania w jarzmach maks. do 14 dni po porodzie.

Po spełnieniu tych dwóch warunków, w grupie loch oraz w grupie tuczników do wyboru są inne praktyki dobrostanowe, które można stosować, uzyskując dodatkowe punkty, co przekłada się na wysokość wsparcia.

Praktyki podwyższające dobrostan loch

• Obowiązkowo większa powierzchnia (o 20% lub o 50%) – punktowana: odpowiednio 3,9 pkt i 9,3 pkt,
• Obowiązkowo ograniczone stosowanie utrzymania jarzmowego w okresie okołoporodowym – nie dłużej niż 14 dni – nie ma za to dodatkowych punktów,
• Późniejsze odsadzanie prosiąt (laktacja min. 35 dni): 2,7 pkt – opcjonalnie – można stosować, ale nie trzeba,
• Utrzymywanie na ściółce: 1,6 pkt (opcjonalnie),
• Utrzymywanie zgodnie z wymaganiami systemów jakości: 1,9 pkt (opcjonalnie).

Praktyki podwyższające dobrostan tuczników

• Obowiązkowa jest zwiększona co najmniej o 20% lub o 50% powierzchnia bytowa w pomieszczeniach lub w budynkach; punktacja odpowiednio: 0,4 pkt i 0,6 pkt,
• Utrzymywanie na ściółce: 0,6 pkt – opcjonalnie,
• Utrzymywanie w cyklu zamkniętym: 0,3 pkt – opcjonalnie.
• Utrzymywanie zgodnie z wymaganiami systemów jakości: 0,5 pkt – opcjonalnie, utrzymywanie musi być potwierdzone certyfikatem.

W obiegowej opinii funkcjonuje przekonanie, że wystarczy „zapisać się” do systemu. Otóż nie, wymagany jest certyfikat potwierdzający, że zwierzęta są utrzymane zgodnie ze standardem systemu PQS, co poprzedzone jest wizytą i kontrolą warunków produkcji przez inspektora z jednostki certyfikującej.

JAKIE WARUNKI TRZEBA SPEŁNIĆ, ŻEBY OTRZYMAĆ CERTYFIKAT PQS?

Wymagania systemu PQS dla początkowego etapu, tj. hodowli i chowu opracował „POLSUS”.A zatem zostały one przygotowane przez hodowców dla hodowców i są proste w realizacji. Główne wymogi to:

1. Odpowiednie rasy świń,
2. Stosowanie podziału na komponenty mateczne i ojcowskie,
3. Zwierzęta stada podstawowego bez mutacji RYR1^T,
4. Ubój tuczników przy masie ciała około 120 kg (+/- 15 kg),
5. Stosowanie żywienia zbilansowanego i dwufazowego – żywienie zgodnie z dawkami pokarmowymi, zależnie od okresu tuczu,
6. Wyeliminowanie w drugim okresie tuczu mączki rybnej i zastosowanie ograniczonego udziału kukurydzy,
7. Prawidłowy obrót przedubojowy,
8. Wdrożenie Planu ograniczenia stosowania przeciwdrobnoustrojowych weterynaryjnych produktów leczniczych.

Materiały informacyjne są dostępne na www.polsus.pl/index.php/pork-quality-system.

DO KOGO ZWRÓCIĆ SIĘ O CERTYFIKACJĘ?

Kontrola w gospodarstwie przeprowadzana jest przez inspektorów z wybranej jednostki certyfikującej i ma na celu sprawdzenie, czy są przestrzegane wymogi systemu PQS. W systemie PQS są trzy jednostki certyfikujące:

1. Kiwa Polska Sp. z o.o. COBICO,
2. Centrum Jakości AgroEko Sp. z o.o.,
3. eCO2 Sp. z o.o.
4. Należy do „POLSUS” wysłać e-mailem na adres pqs@polsus.pl FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY DO SYSTEMU JAKOŚCI WIEPRZOWINY PORK QUALITY SYSTEM (SYSTEM PQS) PRODUCENT.
5. Należy wysłać wniosek o certyfikację do wybranej jednostki i umówić się na certyfikację (formularze są dostępne na stronie „POLSUS” https://www.polsus.pl/index.php/dokumenty-do-pobrania).
6. Certyfikat rolnik powinien uzyskać najpóźniej do 30 września roku, w którym złożył wniosek o przyznanie płatności dobrostanowej.
7. Certyfikat potwierdzający uczestnictwo w systemie jakości składa się do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) albo kierownikowi biura powiatowego ARiMR w terminie do dnia 21 marca roku następującego po roku.
8. Certyfikat musi dotyczyć wszystkich zwierząt utrzymywanych w gospodarstwie.

DODATKOWE WARUNKI

• Rolnik ubiegający się o przyznanie płatności dobrostanowej za realizację praktyk podwyższających poziom dobrostanu zwierząt w ramach ekoschematu Dobrostan zwierząt zobowiązany jest do odbycia jednorazowego szkolenia z zakresu metod ograniczających stosowanie antybiotyków w produkcji zwierzęcej. Szkolenie takie organizują np. Centrum Doradztwa Rolniczego (CDR) oraz wojewódzkie Ośrodki Doradztwa Rolniczego (ODR). Przykładowe szkolenie dostępne online 7/24 w KPODR Minikowo https://www.kpodr.pl/metody-ograniczajace-stosowanie-antybiotykow-w-produkcji-zwierzecej/.
• Wymagany jest również Plan poprawy dobrostanu, który musi być przygotowany przy udziale doradcy rolniczego posiadającego uprawnienia do sporządzenia tego dokumentu.

JAKIE KOSZTY PONOSI HODOWCA?

1. Koszt przygotowania Planu poprawy dobrostanu (możliwy zwrot kosztów transakcyjnych).
2. Koszt uzyskania certyfikatu.

W systemie PQS nie  ma żadnych dodatkowych kosztów i ukrytych opłat.

KORZYŚCI DLA HODOWCY

1. Płatność dobrostanowa za realizację poszczególnych praktyk podwyższających poziom dobrostanu zwierząt

Wysokość dopłat zależy od liczby punktów (przeliczanych na zł). Liczba punktów możliwych do uzyskania dla systemu PQS jest taka sama jak dla innych systemów – 1,9 pkt dla lochy i 0,5 pkt dla tucznika. Przykładowo wartość 1 pkt w 2025 r. to około 100 zł. A zatem za samą praktykę utrzymywania zgodnie z wymogami systemów jakości można odstać ok. 190 zł do lochy i 50 zł do tucznika. Spełnienie innych praktyk w ramach ekoschematu Dobrostan zwiększa korzyści finansowe i pozwala dodatkowo uzyskać nawet 1550 zł do lochy i 200 zł do tucznika.  

DOBROSTAN LOCH 3,9 – 15,5 pkt (OD 390 DO 1550 zł)

3,9 × 100 zł = 390 zł

15,5 × 100 zł = 1550 zł

DOBROSTAN TUCZNIKÓW 0,7 – 2,0 pkt (OD 70 DO 200 zł)

0,7 pkt × 100 zł = 70 zł

2 pkt × 100 zł = 200 zł

• Zwrot tzw. kosztów transakcyjnych – po wejściu w ekoschemat Dobrostan można uzyskać jednorazowo zwrot kosztów za Plan poprawy dobrostanu.

Wsparcie finansowe z ekoschematu Dobrostan, nawet na minimalnym poziomie – chociażby tylko za zwiększoną powierzchnię, stanowi „poduszkę finansową” w sytuacji spadku cen, a dodatkowe praktyki dobrostanowe, w tym produkcja zgodna ze standardami systemu PQS zwiększają korzyści finansowe, niezależnie od cen tuczników czy prosiąt i pokrywają część kosztów produkcji. Obok bezpośrednich korzyści finansowych produkcja w ramach ekoschematu daje surowiec nie tylko o zwiększonej jakości fizykochemicznej, ale również o jakość etycznej, co powinno mieć znaczenie dla nabywców materiału rzeźnego i konsumentów, a w efekcie przełożyć się na kolejne korzyści finansowe dla producentów.