Dr Christof Rapp, Główny specjalista ds. trzody chlewnej w Zinpro Corporation
Lisbeth Ulrich Hansen, Główny specjalista ds. trzody chlewnej, SEGES, Dania

Kiedy warto pozostawić lochę w stadzie i jak zwiększyć jej produktywność?

Niska długowieczność loch jest jednym z głównych czynników wpływających na koszty produkcji i wydajność stad. Kluczowym powodem jej obniżenia jest przedwczesne brakowanie loch z powodu kulawizn.

Lochy ze słabymi racicami pozostają w stadzie krócej, co skutkuje mniejszą liczbą prosiąt urodzonych w ciągu życia oraz wyższym kosztem przypadającym na jeden miot.

Ponadto, gdy locha jest usuwana ze stada zbyt wcześnie, na przykład po pierwszej lub drugiej laktacji, nie osiąga wtedy maksymalnej wydajności produkcyjnej, odsadzane są od niej mniejsze i lżejsze prosięta, co prowadzi do spadku rentowności produkcji.

Lochy bez kulawizn pozostają dłużej w stadzie

Badania przeprowadzone w Hiszpanii, obejmujące 137 000 loch ze 134 gospodarstw, wykazały, że lochy bez kulawizn pozostawały w stadzie dłużej i odsadzano od nich więcej prosiąt w ciągu życia w porównaniu do loch z kulawiznami (rys. 1; Iida i in. 2020).

Dłuższe utrzymywanie loch w stadzie obniża koszt produkcji jednego prosięcia, ponieważ koszty odchowu loszki rozkładają się na większą liczbę prosiąt. Dodatkowo długowieczne lochy osiągają wyższą marżę zysku.

Według badań duńskich naukowców lochy powinny wydać co najmniej pięć miotów, aby zmaksymalizować rentowność (rys. 2; SEGES 2024).

Zdrowe racice i prawidłowa budowa kończyn zwiększają długowieczność

Kulawizny mogą być spowodowane zmianami w obrębie racic, problemami ze stawami i kośćmi, złamaniami oraz czynnikami zakaźnymi, takimi jak Mycoplasma hyosynoviae.

Złamania kości występują rzadko. Czynniki zakaźne można skutecznie leczyć antybiotykami, dlatego kulawizny zakaźne mają charakter przejściowy, a nie trwały. Zaburzenia chrząstek, takie jak osteochondroza, dotykają loszek i młodych loch, ale nie starszych; można im częściowo zapobiegać poprzez selekcję genetyczną knurów.

Natomiast zmiany w racicach są bardzo powszechne. Ich występowanie w stadach komercyjnych przekracza 90%.

Ciężkie uszkodzenia racic, czyli takie, które odsłaniają żywą tkankę (corium), powodują ból i skutkują kulawizną. Łagodne i umiarkowane zmiany nie zawsze wywołują kulawiznę, jednak mogą się pogłębiać, dlatego powinny być monitorowane i w miarę możliwości ograniczane.

Kulawizna jest również istotnym czynnikiem śmiertelności loch. Badania SEGES Innovation wykazały, że 55% loch poddanych eutanazji zostało wybrakowanych z powodu problemów z racicami i kończynami, co czyni kulawiznę główną przyczyną uboju z konieczności.

Środowisko i zarządzanie stadem mają kluczowe znaczenie

Utrzymanie loch prośnych w grupach wspiera ich naturalne zachowania i jest istotnym elementem zarządzania stadem. Ma jednak również silny wpływ na agresję, ryzyko urazów i kulawizny, jeżeli nie jest właściwie prowadzone.

Mieszanie loch powoduje ustalanie hierarchii, głównie w ciągu pierwszych 24 godzin, kiedy dochodzi do największej liczby walk i pogryzień. Po ustabilizowaniu hierarchii dostęp do zasobów (pasza, woda, miejsce do leżenia) wyrównuje się, a agresja maleje.

Z tego względu zaleca się utrzymywanie stabilnych grup z jednokrotnym mieszaniem w cyklu. Podczas mieszania należy zapewnić minimum 3,0 m² na lochę (w porównaniu do wymaganego prawnie poziomu ok. 2,0-2,3 m² w ciąży), aby umożliwić ucieczkę przed osobnikami dominującymi.

Młode lochy i loszki, które zajmują niższą pozycję w hierarchii, korzystają z grupowania według wieku i wielkości oraz wcześniejszej socjalizacji.

Ryzyko kulawizn jest najwyższe podczas tworzenia grup – dane wskazują, że w tym okresie może kuleć 20-30% loch, a 80-90% zabiegów leczniczych w sektorze loch prośnych dotyczy problemów kończyn i racic.

Dlatego kluczowe znaczenie mają działania krótkoterminowe:

• zwiększenie dawki pokarmowej w pierwszych dniach po mieszaniu,
• stosowanie diet niskoenergetycznych z dodatkiem włókna rozpuszczalnego (błonnika), co zwiększa uczucie sytości i ogranicza walki.

Podłogi powinny być równe i antypoślizgowe, a w przypadku rusztów szerokość szczelin nie powinna przekraczać 20 mm, a elementy nośne powinny mieć co najmniej 80 mm szerokości. Strefy odchodowe powinny być codziennie czyszczone, aby ograniczyć problemy z racicami i ekspozycję na amoniak.

Regularna kontrola loch, szczególnie w pierwszych 1-2 tygodniach po mieszaniu, umożliwia wczesne leczenie. W razie potrzeby kojce szpitalne powinny obejmować 3-5% loch i zapewniać suche oraz miękkie miejsce do leżenia, aby przyspieszyć rekonwalescencję.

Strategiczne wykorzystanie żywienia w zapobieganiu kulawiznom

Zbilansowane składniki odżywcze odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu zdrowia skóry, racic, stawów i kości. Odpowiednia podaż makro- i mikroelementów, w tym pierwiastków śladowych w formie biologicznie dostępnej, jest niezbędna dla prawidłowej budowy kończyn i poprawnej lokomocji świń.

Tradycyjne nieorganiczne i organiczne formy mikroelementów mają swoje ograniczenia. Zinpro Performance Minerals to związki, w których metal (np. cynk, miedź lub mangan) jest związany z pojedynczym aminokwasem, co zapewnia lepsze wchłanianie i wykorzystanie metaboliczne.

Dzięki temu zwierzęta otrzymują optymalne wsparcie żywieniowe, co poprawia jakość rogu racicowego i pomaga zapobiegać oraz leczyć zmiany chorobowe.

Badania naukowe oraz obserwacje terenowe wielokrotnie wykazały, że stosowanie tych dodatków w żywieniu świń prowadzi do:

• poprawy zdrowia racic,
• lepszej kondycji stawów,
• poprawy jakości tkanki kostnej.

Efekty te przekładają się na lepszą ruchliwość, a w konsekwencji długowieczność i większą produktywność loch.

Aby osiągnąć maksymalne korzyści, zmiany w żywieniu należy wprowadzać jak najwcześniej, najlepiej tuż po odsadzeniu (nacisk na stawy i kości), a najpóźniej przy masie ciała 25-30 kg (główne ukierunkowanie na zdrowie racic).

Długowieczność loch wspiera zrównoważoną produkcję wieprzowiny

Lochy pozostające w stadzie przez minimum pięć miotów przynoszą korzyści zarówno producentowi, jak i zwierzęciu. Rosnące oczekiwania społeczne dotyczące dobrostanu zwierząt sprawiają, że jego utrzymanie na wysokim poziomie jest kluczowe.

Poprawa dobrostanu w gospodarstwach jest niezbędna, aby branża utrzymała akceptację społeczną oraz maksymalizowała rentowność i zrównoważony rozwój. Dobre warunki ograniczają kulawizny i zwiększają wydajność.

Wnioski

Spadek długowieczności loch, w dużej mierze spowodowany kulawiznami wynikającymi z problemów z racicami i kończynami, zwiększa koszty produkcji i obniża wydajność życiową oraz rentowność.

Dowody wskazują, że lochy bez kulawizn pozostają w stadzie dłużej. Poprawa środowiska utrzymania, zarządzania oraz zastosowanie wysoko przyswajalnych mikroelementów, takich jak Zinpro Performance Minerals, ogranicza występowanie przypadków kulawizny, poprawia dobrostan oraz zwiększa rentowność i zrównoważenie produkcji.

Rysunek 1. Wpływ kulawizny na długowieczność loch oraz ich wydajność życiową

Rysunek 2. Wpływ liczby miotów lochy w momencie brakowania na marżę zysku

Rysunek 3. Wpływ czasu stosowania dodatku Zinpro Performance Minerals w dietach loch na częstość występowania wszystkich zmian chorobowych oraz zmian ciężkich u loch