Dr Stefan Langer, Zinpro Corporation
Lisbeth Ulrich Hansen, starsza konsultantka, SEGES Pig Research, Dania

Gotowość loszki do rozrodu: kluczowe kryteria oceny

Prawidłowy odchów loszek stanowi jeden z fundamentów wysokiej produkcyjności stada loch. Loszka wprowadzana do stada podstawowego w optymalnej kondycji fizycznej, żywieniowej i fizjologicznej ma większe szanse na długie użytkowanie rozpłodowe, lepszy dobrostan i wyższą życiową produkcję prosiąt. Skuteczny program odchowu loszek powinien koncentrować się na zrównoważonym wzroście, prawidłowej budowie i sprawności aparatu ruchu, właściwej kondycji ciała oraz starannym zarządzaniu od selekcji do pierwszego krycia.

Wzrost i pokrój ciała

Prawidłowy rozwój układu kostnego i odpowiedni pokrój są kluczowe dla długowieczności oraz wyników rozrodu. Loszki powinny mieć mocne racice i kończyny, odpowiednią wytrzymałość kośćca, prawidłowe kątowanie kończyn oraz szeroką, dobrze rozwiniętą ramę ciała. Wady budowy mogą ograniczać sprawność ruchową, obniżać pobranie paszy i zwiększać ryzyko wczesnego brakowania. W selekcji należy zwracać szczególną uwagę na prawidłowość budowy, zwłaszcza pęcin, stawów skokowych i obręczy barkowej, tak aby loszki mogły bezpiecznie przenosić masę ciała przez kolejne cykle produkcyjne.

Kondycja ciała i docelowa masa

Uzyskanie właściwej kondycji ciała jest równie ważne jak osiągnięcie docelowej masy. W momencie krycia loszki nie powinny być ani nadmiernie otłuszczone, ani zbyt chude. Nadmierne otłuszczenie oraz masa ciała przekraczająca 170 kg przy kryciu skracają okres użytkowania i obniżają efektywność wykorzystania paszy, natomiast zbyt małe rezerwy tłuszczowe pogarszają wyniki rozrodu. Przy pierwszej inseminacji loszki powinny zazwyczaj ważyć 140–160 kg, a ocena kondycji ich ciała powinna wynosić około 3 w skali 5-punktowej. Grubość słoniny grzbietowej powinna mieścić się w przedziale 13–15 mm, aby wspierać przebieg ciąży i laktacji bez nadmiernej mobilizacji rezerw organizmu.

Wymagania żywieniowe

Żywienie warunkuje tempo wzrostu, skład ciała i gotowość rozpłodową. Loszki pochodzące ze współczesnych linii genetycznych są bardziej mięsne i rozpoczynają okres użytkowania rozpłodowego z mniejszymi rezerwami ciała. W przeszłości grubość słoniny grzbietowej loszek przy kryciu często wynosiła 18–20 mm. Obecnie u loszek niektórych linii genetycznych nie osiąga ona nawet 12 mm. Nie musi to prowadzić do problemów, wymaga jednak szczególnej uwagi w programie odchowu, aby zwierzęta miały dobrą kondycję, ale nie były nadmiernie otłuszczone ani skrajnie chude. W miarę zbliżania się do wieku rozpłodowego istotne staje się kontrolowanie podaży aminokwasów, aby ograniczyć nadmierny przyrost tkanki mięśniowej, a jednocześnie utrzymać prawidłowy rozwój kośćca. Wapń, fosfor, witamina D i mikroelementy są niezbędne dla integralności kości, natomiast witaminy A, E oraz witaminy z grupy B wspierają funkcje rozrodcze i odporność.

Żywienie mineralne

W doświadczeniu przeprowadzonym w Irlandii w TEAGASC (Hartnett i wsp. 2019) loszki hodowlane w wieku 17–28 tygodni otrzymywały Zinpro^® Availa^® Sow, dostarczający 50 ppm Zn, 20 ppm Mn i 10 ppm Cu, jako dodatek do standardowej mieszanki typu finiszer stosowanej u loszek (grupa SUPP). Grupa kontrolna (CON) otrzymywała wyłącznie mieszankę finiszer, bez dodatkowych Zinpro^® Performance Minerals^®. W 28. tygodniu życia podgrupę loszek poddano ubojowi, a następnie oceniono gęstość kości oraz uszkodzenia chrząstki (ryc. 1 i 2). Gęstość mineralna kości ramiennej była istotnie wyższa (P<0,05), a częstość i nasilenie uszkodzeń chrząstki były mniejsze.

Ryc. 1. Gęstość mineralna kości (BMD) ramiennej loszek poddanych ubojowi w 28. tygodniu życia. Standardowa mieszanka finiszer (CON) w porównaniu z tą samą mieszanką uzupełnioną Zinpro Availa Sow (SUPP).

Ryc. 2. Odsetek loszek wykazujących objawy osteochondrozy w stawie łokciowym w 28. tygodniu życia. Standardowa mieszanka finiszer (CON) w porównaniu z tą samą mieszanką uzupełnioną Zinpro Availa Sow (SUPP).

Zarządzanie żywieniem

Strategię żywienia należy dostosować do etapu wzrostu, indywidualnej kondycji zwierząt oraz zaleceń hodowcy. Żywienie do woli może być odpowiednie we wczesnym okresie wzrostu, natomiast przed kryciem żywienie restrykcyjne pomaga uzyskać wyrównaną kondycję. Przy żywieniu grupowym konieczne jest ograniczanie konkurencji i zapewnienie wszystkim loszkom równego dostępu do paszy. System zadawania paszy powinien umożliwiać stabilne pobranie, a dostęp do wody musi być nieograniczony. Stopniowe zmiany dawki zmniejszają obciążenie przewodu pokarmowego i wspierają dobrostan.

Powierzchnia kojca dla młodych loszek

Loszki wymagają większej powierzchni niż tuczniki, aby miały wystarczająco dużo miejsca podczas łączenia grup, karmienia i kontaktów społecznych. Zalecenia obowiązujące w Danii są następujące:

30–70 kg: 0,75–1,00 m²/loszkę
70–110 kg: 1,0–1,5 m²/loszkę
110 kg do krycia: 1,5–1,9 m²/loszkę
po kryciu: 1,9 m²/loszkę.

Jakość posadzki w kojcu odgrywa kluczową rolę w powstawaniu zmian w obrębie kończyn i racic. Nierówna posadzka o ostrych krawędziach zwiększa ryzyko powstawania owrzodzeń, a w konsekwencji zakażeń.

Stabilne grupy

Zaleca się utrzymywanie loszek w stabilnych grupach, jednak w okresie wzrostu przegrupowanie może być niekiedy konieczne. Nowa hierarchia ustalana jest w wyniku agresywnych interakcji, co zwiększa ryzyko urazów kończyn i racic. Aby ograniczyć agresję między nieznającymi się loszkami, zaleca się zwiększenie powierzchni przypadającej na zwierzę oraz zapewnienie słomy. Hierarchia w grupie loszek jest w dużej mierze determinowana wielkością zwierząt. Ponieważ loszki w kojcu często mają zbliżoną masę, wprowadzenie większej i starszej lochy może ograniczyć agresję.

Czy loszka jest odpowiednio przygotowana do krycia?

Do krycia należy kwalifikować wyłącznie loszki bez problemów z kończynami i racicami. Ryzyko wystąpienia takich problemów osiąga najwyższy poziom podczas łączenia grup, szczególnie z udziałem starszych loch. Nawet loszki z łagodną kulawizną są bardziej narażone na jej nasilenie po przegrupowaniu.

Praktyki zarządzania

Skuteczne zarządzanie loszkami obejmuje odpowiednie warunki utrzymania, monitoring zdrowia i kontrolę środowiska. Kontakt z knurem przed kryciem stymuluje wystąpienie dojrzałości płciowej i poprawia manifestację rui. Program zdrowotny powinien obejmować szczepienia, zwalczanie pasożytów i bioasekurację, aby loszki wchodziły do stada podstawowego wolne od chorób i nadmiernego stresu.

Aspekty dobrostanu

Wysoki poziom dobrostanu jest integralnym elementem prawidłowego odchowu loszek. Zwierzęta należy utrzymywać w warunkach umożliwiających realizację naturalnych zachowań, ograniczających lęk i minimalizujących obciążenia fizyczne. Komfortowe miejsca odpoczynku, optymalna wentylacja i kontrola temperatury pomagają utrzymać pobranie paszy oraz tempo wzrostu na odpowiednim poziomie. Spokojne obchodzenie się ze zwierzętami i stałe procedury ograniczają zaburzenia rozrodu związane ze stresem i sprzyjają lepszym wynikom w całym okresie użytkowania.

Podsumowanie

Optymalny odchów loszek jest procesem wieloczynnikowym, łączącym żywienie, zarządzanie zadawaniem paszy, kontrolę kondycji ciała, prawidłowość budowy i sprawność aparatu ruchu oraz dobrostan. Koncentracja na zrównoważonym wzroście i starannym zarządzaniu pozwala wprowadzać do stada podstawowego loszki zdrowe, odporne i przygotowane do długotrwałego użytkowania rozpłodowego. Inwestycja w odchów loszek przekłada się na wyższą produkcyjność, dłuższy okres użytkowania i większą efektywność całego stada.