Skróty wybranych artykułów

Skróty wybranych artykułów z „Trzody Chlewnej” nr 5/2014

Krzysztof Lipiński

Katedra Żywienia Zwierząt i Paszoznawstwa

Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

Znaczenie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach w żywieniu świń

część 1

W intensywnym żywieniu, szczególnie wysokowydajnych ras zwierząt, obok energii i białka duże znaczenie mają składniki mineralne i witaminy. Witaminy są niezbędnymi do życia związkami organicznymi o zróżnicowanej budowie, spełniającymi w żywym organizmie ważne funkcje biologiczne, przede wszystkim katalityczne i stanowiącymi dla człowieka oraz zwierząt substancje egzogenne (musza być dostarczane z pożywieniem). Witaminy dzielimy na rozpuszczalne w tłuszczach (A, D, E, K) i rozpuszczalne w wodzie (witamina C i kompleks witamin z grupy B).

Witamina A

Witamina A (retinol) należy do witamin rozpuszczalnych w tłuszczach i ma istotne znaczenia w organizmie, a jej niedobory mają wpływ na produkcyjność i odporność zwierząt. Obecnie znane są dwie podstawowe formy tej witaminy – retinol (A1, akseroftol) i 3,4 didehydroretinol (A2, 3-dehydroretinol). Obie formy mogą występować w postaci estrów (np. octan, palmitynian). Podstawowa forma witaminy A – retinol może występować w postaci pochodnych (retinal, kwas retinowy), które mają duże znaczenie biologiczne.

Witamina A występuje tylko w paszach pochodzenia zwierzęcego, a jej koncentracja jest bardzo zróżnicowana i uzależniona od rodzaju produktu oraz strat w czasie produkcji i przechowywania. W suszonym pełnym mleku występuje w ilości ok. 11600 j.m./kg s.m., a w suszonej serwatce tylko ok. 500 j.m./kg s.m. Niektóre rodzaje mączek rybnych mogą zwierać ok. 4300 j.m. witaminy A w kilogramie suchej masy.

Zawartość tej witaminy w innych paszach pochodzenia zwierzęcego, stosowanych w żywieniu świń, z uwagi na małą zawartość tłuszczu lub straty w procesie produkcji, jest relatywnie mała lub nie jest znana. W paszach pochodzenia roślinnego znajdują się barwniki żółte, pomarańczowe i czerwone zwane karotenoidami (karoteny i ksantofile). Spośród karotenoidów a- i b-karoten oraz zaliczana do ksantofili b-kryptoksantyna są prekursorami witaminy A. Karoteny uważane są za najważniejsze prekursory witaminy A.

Spośród wielu form najbardziej rozpowszechniony i najaktywniejszy jest β-karoten, z którego w organizmie tworzy się witamina A. Część β-karotenu nie jest przekształcana w witaminę A i pełni samodzielne funkcje w organizmie. Przekształcanie prowitamin w czynną witaminę A odbywa się w ścianach jelita cienkiego, a efektywność tego procesu w praktyce nie jest duża (ok. 16%).

Skróty wybranych artykułów z „Trzody Chlewnej” nr 4/2014

Zygmunt Pejsak

Państwowy Instytut Weterynaryjny – Państwowy Instytut Badawczy w Puławach

Zasady i uwarunkowania umożliwiające obrót trzodą chlewną i mięsem z obszaru zakażonego i buforowego w odniesieniu do ASF

Afrykański pomór świń (ASF) jest chorobą zakaźną i zaraźliwa, występującą wyłącznie u świń i dzików. W okresie ostatnich 30 lat ASF występuje i występował w wielu krajach świata, w tym Europy. Aktualnie stwierdza się tą zarazę przede wszystkim w Rosji, ale także na Białorusi. Przypadki i ogniska ASF wykryto również na Ukrainie i na Litwie.

Czynnikiem etiologicznym choroby jest wirus ASF (ASFV). Drobnoustrój ten nie jest chorobotwórczy dla ludzi i innych gatunków zwierząt. Natomiast zakażenie świń lub dzików tym wirusem prowadzi do ich padnięcia najczęściej w okresie do 10 dni po infekcji zwierząt; niekiedy w czasie 4-19 dni po zakażeniu. Objawom klinicznym ASF, które pojawiają się około 5-8 dni po infekcji zawsze towarzyszy gorączka.

U większości zakażonych świń najczęstszym i najbardziej charakterystycznym objawem klinicznym choroby jest sinica skóry w różnych częściach ciała; przede wszystkim na uszach, podbrzuszu i udach. Wystąpienie ASF powoduje, że kraj, w którym stwierdzono tą chorobę traci możliwość eksportu świń i mięsa do innych państw.

W przypadku Unii Europejskiej (UE) obowiązuje regulacja mówiąca, że nie cały kraj, ale tylko region, w którym stwierdzono ASF traci prawo eksportu.

By problem mógł być odniesiony wyłącznie do regionu, kraj powinien spełniać szereg uwarunkowań, w tym uwzględnione muszą być warunki: bezwzględnego nadzoru nad obrotem trzodą chlewną oraz przestrzegania zasad bioasekuracji w chlewniach zlokalizowanych na obszarze, w którym stwierdzono ASF.

W lutym br. wykryto w Polsce – w powiecie sokólskim, województwie podlaskim – 2 przypadki ASF u padłych dzików; znalezionych przypadkowo w pobliżu granicy z Białorusią. Obecność kwasu nukleinowego wirusa ASFV u padłych dzików wykryto w Państwowym Instytucie Weterynaryjnym – Państwowym Instytucie Badawczym w Puławach. 

Po stwierdzeniu wspomnianych 2 przypadków ASF w Polsce, wprowadzono, na części obszarów 3 województw (podlaskie, lubelskie, mazowieckie) – „obszar buforowy” regulacje, które w sposób zasadniczy wpłynęły na zdecydowane ograniczenie obrotu trzodą chlewną. Sytuacja ta spowodowała wiele napięć społecznych, co w następstwie wpłynęło na podjęcie przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Główny Inspektorat Weterynaryjny działań zmierzających do zmiany wprowadzonych wcześniej uregulowań.

Merytoryczną podstawą zmiany regulacji były między innymi wyniki tysięcy badań laboratoryjnych, które wskazywały, że poza wspomnianymi 2 przypadkami nie ma ani jednego dowodu na występowanie ASFV w naszym kraju.

Skróty wybranych artykułów z „Trzody Chlewnej” nr 4/2014

Ryszard Pleskot

Pompy i mieszadła do gnojowicy

W ostatnich latach bardzo rozpowszechnił się bezściołowy chów trzody chlewnej wymagający znacznie mniejszego nakładu pracy przy obsłudze zwierząt. W takim rozwiązaniu odchody zwierzęce gromadzone są w postaci płynnej.

Gnojowica

Powstająca w chowie bezściółkowym gnojowica to mieszanina kału, moczu i wody. Dodatek wody występuje, gdy używa się ją przy sprzątaniu pomieszczeń. W przypadku dodatku wody przekraczającym 20%, otrzymujemy wówczas gnojowicę rozcieńczoną. Ilość gnojowicy zależy przede wszystkim od ilości dodawanej wody przy sprzątaniu. Zgodnie z obowiązującymi przepisami okres przechowywania gnojowicy w zbiorniku powinien wynosić 4 lub 6 miesięcy. W tak długim czasie przechowywana gnojowica posiada tendencję do rozwarstwiania się (tworzą się frakcje).

Części muliste osiadają na dnie, w środku znajduje się ciecz, natomiast na wierzchu tworzy się porowaty, twardniejący z biegiem czasu kożuch (skorupa). Przed wywiezieniem jej ze zbiornika całą objętość w zbiorniku należy dokładnie wymieszać, w celu jej ujednorodnienia. Jeśli nie wymieszamy jej dokładnie w zbiorniku, to podczas opróżniania wypompowane zostaną tylko frakcje ciekłe. Do przepompowywania i ujednorodniania gnojowicy stosuje się różnego typu pompy i mieszadła. Do ujednorodniania można zastosować tylko pompę wirową. Przepompowywanie (przetłaczanie) gnojowicy w obiegu zamkniętym to proces mieszania i jednoczesnego ujednorodniania. W zależności od przyjętej technologii chowu w gospodarstwie oraz okresu jej rozlewania, gnojowica powinna posiadać odpowiednią gęstość (zawartość w niej suchej masy), którą należy przygotować w gospodarstwie.

POMPY

Pompy wirowe

Ten rodzaj pomp, to najbardziej rozpowszechnione w praktyce rolniczej urządzenie do przemieszczania (transportu) gnojowicy i gnojówki ze zbiornika pośredniego do zbiornika zbiorczego lub bezpośrednio do beczkowozu. Pompy te mogą być napędzane silnikiem elektrycznym lub od WOM ciągnika. Wówczas pompa zawieszana jest z tyłu ciągnika na TUZ, a napęd przekazywany jest wałkiem przegubowym z ciągnika. Najbardziej rozpowszechniona jest konstrukcja tzw. pompy wałowej.

Pompa wirowa wałowa zbudowana jest z długiej pionowej ramy (rura lub ceownik), długiego wału napędowego, obudowy z wirnikiem, silnika elektrycznego lub przekładni przykręconej do ramy. Silnik elektryczny umieszczony jest powyżej poziomu gnojowicy a wirnik pompy z obudową znajduje się na dnie zbiornika. Wysokość zbiornika gnojowicy naziemnego, zagłębionego lub częściowo zagłębionego zazwyczaj wynosi od 2,0 do 3,0 m. Długości ram nośnych tych pomp dostosowane są do wysokości zbiorników.

Skróty wybranych artykułów z „Trzody Chlewnej” nr 4/2014

Małgorzata Kasprowicz-Potocka

Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu

Enzymy paszowe – fitaza

Fosfor jest jednym z najważniejszych pierwiastków odpowiedzialnych za funkcjonowanie organizmu. Stanowi on nie tylko materiał budulcowy wielu tkanek i kości, ale wchodzi też w skład ważnych związków organicznych, m.in. kwasów nukleinowych, fosfolipidów czy ATP.

Niedobór fosforu w paszy obniża jej spożycie i pogarsza wyniki produkcyjne zwierząt. Następują też intensywne zmiany w składzie kości. Obniżenie wykorzystania pierwiastków mineralnych wpływa negatywnie na rozród zwierząt, powodując zanik rui, obniżenie wskaźników inseminacji oraz zaburzenia w laktacji. Nadmiar fosforu podwyższa koszt mieszanki i zwiększa wydalanie tego pierwiastka do środowiska.

W żywieniu świń źródłem fosforu są pasze bogate w ten pierwiastek, np. mączki rybne, jednak ich wykorzystanie, szczególnie w żywieniu tuczników, jest stosunkowo niskie ze względu na wysoką cenę. W paszach pochodzenia roślinnego udział fosforu jest dość niski, dlatego niezbędne jest suplementowanie diet fosforanami paszowymi.

W roślinach fosfor może występować w formie dostępnej (rozpuszczalne fosforany) lub w formie fitynianów. Fityniany to organiczne połączenia fosforu, w których cząsteczka inozytolu związana jest z 6 cząsteczkami kwasu ortofosforowego. W roślinach paszowych fosfor fitynowy stanowi zwykle od 50 do nawet 85% fosforu ogólnego

Fityniany wykazują zdolność do kompleksowania jonów minerałów dwuwartościowych (Ca, P, Mg, Zn, Cu, Co, Mn, Fe), które wiążą w sposób trwały najczęściej w formie soli np. wapniowo-magnezowo-potasowej. Fityniany kompleksują także białka oraz skrobię, co ogranicza strawność tych składników pokarmowych a także zmniejsza aktywność enzymów. Ponieważ połączenia fosforu w cząsteczce kwasu fitynowego są dla świń w znacznym stopniu niedostępne, są one wydalania w odchodach, co zwiększa skażenie środowiska.

Skróty wybranych artykułów z „Trzody Chlewnej” nr 3/2014

Zygmunt Pejsak, Iwona Markowska-Daniel

Krajowe Laboratorium Referencyjne ds. ASF

Zakład Chorób Świń Państwowego Instytutu Weterynaryjnego

Państwowego Instytutu Badawczego w Puławach

Afrykański pomór świń

Materiały szkoleniowo-informacyjne dla hodowców i producentów świń

Z powodu bardzo niekorzystnej sytuacji epizootycznej obserwowanej za wschodnią granicą Polski i realnego zagrożenia wystąpienia ognisk choroby w kraju, afrykański pomór świń (ASF) jest obecnie uznawany za najgroźniejszą chorobę świń. Ze względu na realne ryzyko zagrożenia europejskiej hodowli świń, chorobie tej poświęca się bardzo dużo uwagi także w Unii Europejskiej.

Afrykański pomór świń jest to nieuleczalna, wysoce zakaźna i zaraźliwa, wirusowa choroba świń domowych wszystkich ras oraz dzików. Pozostałe gatunki zwierząt są na zakażenie wirusem ASF niewrażliwe. Człowiek także nie jest wrażliwy na zakażenie wirusem ASF.

W związku z zakazem leczenia zwierząt chorych oraz brakiem szczepionek przeciwko ASF choroba zwalczana jest wyłącznie metodami administracyjnymi, poprzez wybijanie stad zakażonych i ze strefy zapowietrzonej. Z tego powodu wystąpienie przypadków ASF jest przyczyną niezwykle poważnych strat ekonomicznych ponoszonych przez hodowców i producentów świń, ale także przez budżet państwa. Są one związane zarówno z masowymi padnięciami zwierząt, kosztami eradykacji, jak i wypłatą odszkodowań, a przede wszystkim wstrzymaniem obrotu i eksportu świń, wieprzowiny, artykułów żywnościowych wyprodukowanych z mięsa wieprzowego oraz nasienia.

Występowanie, aktualna sytuacja epidemiologiczna

Po raz pierwszy ASF został stwierdzony i opisany przez Montgomerego, w 1921 roku, w Kenii. Na kontynencie europejskim choroba pojawiła się po raz pierwszy w 1957 roku, po jej zawleczeniu z Angoli do Portugalii. Z Portugalii wirus ASF przedostał się do Hiszpanii, a następnie do innych krajów Europy. Na półwyspie iberyjskim ASF utrzymywał się endemicznie – w Hiszpanii do 1995 r., a w Portugalii do 1999 r.

W latach 70. i 80. ostra postać choroby wystąpiła także w Ameryce Środkowej (na Dominikanie, Haiti i Kubie) oraz Południowej (Brazylia). ASF nigdy nie występował w Ameryce Północnej, Australii oraz Azji. W Polsce także dotychczas nie rejestrowano przypadków tej choroby.

Od czasu zwalczenia ASF na półwyspie iberyjskim do czerwca 2007 r. występowanie ASF było ograniczone terytorialnie do krajów afrykańskich leżących na południe od Sahary oraz w Europie do Sardynii.

Od czasu opublikowania przez OIE, w dniu 6.06.2007 r. pierwszego raportu na temat wystąpienia choroby na terytorium Gruzji, wirus ASF został zawleczony do niemal wszystkich państw Kaukazu i na terytorium Federacji Rosyjskiej. Zgodnie z danymi rosyjskich służb weterynaryjnych od 2007 r. do chwili obecnej w Rosji stwierdzono 597 ognisk choroby, w tym 322 ognisk u świń oraz 233 ognisk u dzików. W 2014 r. wg OIE w Rosji wykryto 4 nowe ogniska (3 u świń i 1 u dzików). Ponadto 31.07.2012 r. pierwsze ognisko ASF potwierdzono na Ukrainie, na Zaporożu, a 16.06.2013 r. wystąpienie ASF na swoim terytorium, w ok. Grodna (170 km od granicy Polski) potwierdziła Białoruś. Kolejne ognisko na Białorusi zarejestrowano 1.07.2013 r. w ok. Witebska (450 km od granicy Polski).