Minister Stefan Krajewski skierował do komisarza UE ds. rolnictwa i żywności Christopha Hansena pismo z prośbą o przeprowadzenie analizy skumulowanego wpływu wszystkich wynegocjowanych umów handlowych między Unią Europejską a krajami trzecimi na sektor rolny UE. Podobny postulat Polska zgłosiła już w kwietniu 2025 r. za kadencji ministra Czesława Siekierskiego.

Minister Stefan Krajewski ponowił ten wniosek również podczas posiedzenia Rady AGRIFISH 26 maja br. w Brukseli, w trakcie dyskusji poświęconej handlowi produktami rolno-spożywczymi.

– To już kolejny polski wniosek w tej sprawie. Od czasu, gdy po raz pierwszy zwróciliśmy się do Komisji Europejskiej o taką analizę, pojawiły się nowe porozumienia handlowe i kolejne preferencje przyznawane państwom trzecim w dostępie do rynku rolnego UE. Tym bardziej potrzebujemy dziś pełnej oceny ich łącznego wpływu na europejskie rolnictwo. Wstępem do tej oceny powinno być szczegółowe zestawienie wszystkich już udzielonych i planowanych preferencji w dostępie do rynku UE. Takiego łącznego zestawienia dla poszczególnych sektorów rynku Komisja jak dotychczas nie sporządzała, co było pewnym mankamentem prezentowanych w poprzednich latach opracowań, dotyczących wpływu umów handlowych na sektor rolny. Ponownie zwracamy się do Komisji Europejskiej o przygotowanie takiej analizy i przedstawienie jej państwom członkowskim – powiedział minister Stefan Krajewski.

UE przyznaje partnerom handlowym coraz więcej preferencji taryfowych. Dlatego resort rolnictwa oczekuje od Komisji Europejskiej przygotowania analizy, która obejmie wszystkie przyznane i planowane preferencje oraz ich wpływ na rynek rolny Unii Europejskiej i poszczególnych państw członkowskich. Zdaniem Polski analiza powinna uwzględniać łączną skalę udzielonych preferencji oraz odnosić ją do poziomu produkcji i konsumpcji zarówno w całej UE, jak i w poszczególnych krajach.

MRiRW rozpoczęło własne analizy już w 2025 r. i nie czekało na działania Komisji Europejskiej. Wynika z nich, że szacunkowa wielkość udzielonych i zaoferowanych preferencji w dostępie do rynku rolnego UE wynosi:

• w sektorze cukru białego – ok. 16 proc. produkcji UE, więcej niż wynosi cała produkcja Polski oraz ponad 19 proc. unijnej konsumpcji;
• w sektorze wołowiny – ok. 10 proc. produkcji UE, niemal tyle, ile produkuje Polska, oraz ok. 9 proc. unijnej konsumpcji;
• w sektorze drobiu – ok. 8 proc. produkcji UE i ok. 38 proc. polskiej produkcji, a także wolumen porównywalny z całkowitą konsumpcją drobiu w Polsce.

W wielu przypadkach producenci spoza UE nie muszą spełniać takich samych wymogów jak rolnicy i przetwórcy działający na rynku unijnym. W ocenie MRiRW stwarza to istotne ryzyko dla konkurencyjności europejskiego rolnictwa.

Polska podtrzymuje stanowisko, że dalsza liberalizacja dostępu do unijnego rynku rolnego nie powinna następować do czasu zapewnienia równoważnych wymogów produkcyjnych dla importerów spoza UE.

Prostsze zasady dopłat do składek, łatwiejszy dostęp do preferencyjnych ubezpieczeń i nowe uprawy objęte wsparciem państwa – to główne założenia projektu nowelizacji ustawy o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, nad którym rozpoczął prace Sejm. Resort rolnictwa chce ograniczyć sytuacje, w których rolnicy mimo dopłat mają trudności z uzyskaniem ochrony ubezpieczeniowej. Państwo nadal będzie pokrywać do 65 proc. kosztów składki.

Chcemy, żeby system ubezpieczeń był prostszy, bardziej przejrzysty i lepiej odpowiadał na realne potrzeby rolników. Rolnik powinien mieć łatwiejszy dostęp do ochrony ubezpieczeniowej niezależnie od klasy gleby czy rodzaju prowadzonej produkcji – powiedział minister rolnictwa i rozwoju wsi Stefan Krajewski.

Projekt podczas pierwszego czytania na posiedzeniu sejmowej Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi przedstawił sekretarz stanu w MRiRW Adam Nowak.

– Do ministerstwa trafiały sygnały od rolników, którzy mimo dopłat mieli trudności z uzyskaniem preferencyjnego ubezpieczenia upraw. Dlatego proponujemy rozwiązania, które mają ułatwić dostęp do ochrony ubezpieczeniowej i uporządkować zasady dopłat do składek – powiedział wiceminister Adam Nowak.

Prostsze zasady dopłat do składek

Projekt ustawy zakłada uproszczenie zasad naliczania dopłat do składek ubezpieczeniowych. Resort proponuje odejście od obecnych limitów uzależnionych od klasy bonitacyjnej gruntów i wprowadzenie dwóch przejrzystych progów stawek taryfowych – 15 proc. oraz 25 proc. sumy ubezpieczenia – w zależności od rodzaju uprawy.

Dzięki temu producenci rolni będą mogli uzyskać dopłatę do 65 proc. składki niezależnie od klasy gleby, na której prowadzą uprawę. Zmiany mają ograniczyć przypadki, w których rolnicy tracili możliwość uzyskania pełnej dopłaty z powodu wyższej klasyfikacji gruntów.

– Ubezpieczenia upraw muszą być realnym wsparciem dla gospodarstw, a nie skomplikowanym systemem pełnym wyjątków i ograniczeń. Dlatego upraszczamy zasady i zwiększamy dostępność dopłat – podkreślił minister Stefan Krajewski.

Niższe składki dzięki zmianie zasad wypłaty odszkodowań

Projekt przewiduje także zastąpienie obecnej franszyzy integralnej franszyzą redukcyjną. Oznacza to zmianę sposobu pomniejszania odszkodowań za szkody w uprawach. Zgodnie z propozycją odszkodowanie będzie mogło zostać pomniejszone od 10 do 35 proc. sumy ubezpieczenia – w zależności od warunków umowy.

Resort rolnictwa zakłada, że nowe rozwiązanie pozwoli ograniczyć wysokość składek płaconych przez rolników. Zmiany mają również uprościć proces likwidacji drobnych szkód.

Nowe uprawy objęte wsparciem

Projekt rozszerza katalog upraw objętych dopłatami do ubezpieczeń. Do systemu zostaną włączone wierzba do wyplatania oraz trawy nasienne. Rolnicy prowadzący takie uprawy będą mogli korzystać z dopłat do składek na takich samych zasadach jak pozostali producenci rolni.

Projekt doprecyzowuje również zasady dotyczące ochrony przed suszą oraz innymi zjawiskami pogodowymi, takimi jak grad, przymrozki wiosenne, deszcz nawalny czy huragan.

Wejście w życie przepisów

Projekt ustawy zakłada, że nowe przepisy wejdą w życie od 1 września 2026 r. Część rozwiązań wymaga jeszcze uzyskania pozytywnej decyzji Komisji Europejskiej dotyczącej programu pomocy publicznej.

Rynek nawozów i unijny handel rolny z krajami trzecimi były głównymi tematami rozmów ministra Stefana Krajewskiego podczas posiedzenia Rady UE ds. Rolnictwa i Rybołówstwa (AGRIFISH) w Brukseli.

Obrady Rady były też okazją do rozmów w mniejszym gronie. Na marginesie posiedzenia minister spotkał się również szefami resortów rolnictwa państw Grupy Wyszehradzkiej i Europejskiej Partii Ludowej. Minister Stefan Krajewski rozmawiał też z nowym ministrem rolnictwa, rybołówstwa, bezpieczeństwa żywnościowego i przyrody Niderlandów.

Rynek nawozów i koszty produkcji

Jednym z głównych tematów rozmów była sytuacja na rynku nawozów oraz rosnące koszty produkcji rolnej. Komisja Europejska przedstawiła plan działań dotyczący zwiększenia produkcji nawozów w UE oraz ograniczenia zależności od importu.

Polska zwróciła uwagę, że sytuacja geopolityczna, wysokie ceny energii oraz niestabilność rynku nawozowego coraz mocniej wpływają na opłacalność produkcji rolnej i bezpieczeństwo żywnościowe w całej Unii Europejskiej.

– Zapewnienie odporności na szoki cenowe powinno wiązać się ze stabilizacją dochodów z produkcji rolnej oraz stabilizacją i skracaniem łańcuchów dostaw – zaznaczył minister Stefan Krajewski.

Minister podkreślił również znaczenie bezpieczeństwa żywnościowego oraz stabilnych warunków produkcji rolnej w UE.

Skutki suszy i wiosennych przymrozków

Ministrowie rolnictwa państw członkowskich rozmawiali także o skutkach suszy, problemach z przezimowaniem roślin oraz wiosennych przymrozkach dla produkcji rolnej.

Polska poparła działania na rzecz skuteczniejszych mechanizmów wsparcia dla gospodarstw dotkniętych skutkami anomalii pogodowych.

– Obecnie na przeważającym obszarze Polski występuje jednoczesne oddziaływanie suszy atmosferycznej i suszy glebowej. Wiosenne przymrozki wyrządziły również bardzo duże szkody w uprawach sadowniczych i na plantacjach rzepaku – powiedział minister Stefan Krajewski.

Podczas rozmów państwa członkowskie zwracały uwagę, że rolnicy ponoszą wysokie koszty produkcji, a jednocześnie w wielu regionach Europy spodziewają się niższych plonów niż w poprzednich latach.

Umowy handlowe i konkurencyjność rolnictwa UE

Jednym z najważniejszych tematów rozmów były także negocjowane przez Unię Europejską umowy handlowe.

Polska ponownie zaapelowała o przygotowanie pełnej analizy skutków tych porozumień dla europejskiego rynku rolnego oraz sytuacji producentów w państwach członkowskich.

– Wobec przyspieszającej kumulacji preferencji taryfowych potrzebujemy pełnej analizy ich wpływu na rynek rolny Unii Europejskiej i państw członkowskich – podkreślił minister Stefan Krajewski.

Minister Krajewski zwrócił również uwagę na brak równych standardów produkcji pomiędzy producentami z UE i spoza Unii Europejskiej, szczególnie w zakresie środków ochrony roślin, dobrostanu zwierząt oraz wymogów środowiskowych.

Przypomniał także stanowisko Polski wobec umowy handlowej UE–Mercosur.

– Polska złożyła skargę dotyczącą umowy UE–Mercosur jako jedyny kraj członkowski. Od początku wskazywaliśmy zagrożenia, jakie ta umowa może stworzyć dla europejskiego rolnictwa – powiedział minister.

Spotkania państw V4 i rozmowy bilateralne

Podczas spotkania ministrów rolnictwa państw Grupy Wyszehradzkiej rozmowy dotyczyły przede wszystkim przyszłości WPR, bezpieczeństwa żywnościowego oraz współpracy państw regionu.

W trakcie spotkania ministrów rolnictwa Europejskiej Partii Ludowej dyskusja koncentrowała się na konkurencyjności europejskiego rolnictwa i uproszczeniach we Wspólnej Polityce Rolnej.

Rozmowy bilateralne z ministrem ds. rolnictwa Królestwa Niderlandów Jaimim von Essenem dotyczyły m.in. konkurencyjności europejskiego rolnictwa, uproszczeń administracyjnych dla gospodarstw oraz sytuacji na rynku nawozów.

Zdjęcia

Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przekazuje płatności bezpośrednie i obszarowe za 2025 rok. Do tej pory wypłacono 18,8 mld zł. Z tej kwoty 15,51 mld zł to płatności bezpośrednie, a spośród nich 890 mln zł przekazano w ramach dopłat dobrostanowych. Natomiast z tytułu wsparcia obszarowego przekazanych zostało 3,29 mld zł.

Zgodnie z przepisami proces przekazywania płatności końcowych może potrwać do końca czerwca. Podjęte zostały wszelkie działania, by go maksymalnie przyspieszyć. Koperta finansowa na te płatności wynosi ok. 19,2 mld zł. 

Zdjęcie: AdobeStock

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi razem z Województwem Podlaskim, Politechniką Białostocką oraz Siecią Badawczą Łukasiewicz – ITECH rozpoczyna projekt RURALSTRAT poświęcony rozwojowi inteligentnych wsi. Partnerzy chcą przygotować rozwiązania, które pomogą samorządom planować usługi publiczne i lokalne inwestycje oraz zwiększą dostęp mieszkańców do nowoczesnych usług.

Smart village nie jest już dzisiaj teorią ani odległą wizją. Takie rozwiązania już działają na polskiej wsi i realnie ułatwiają życie mieszkańcom. Chcemy jeszcze lepiej wykorzystać nowe technologie po to, żeby poprawiać jakość życia na obszarach wiejskich i zwiększać dostęp do nowoczesnych usług publicznych – powiedział minister Stefan Krajewski.

Projekt RURALSTRAT potrwa do kwietnia 2029 r. Partnerzy przygotują analizy, rekomendacje i rozwiązania dla polityk krajowych oraz regionalnych. Sprawdzą także rozwiązania, które już działają w Polsce i innych krajach Europy. Projekt ma pomóc samorządom lepiej planować transport, usługi publiczne i lokalne inwestycje.

Od pomysłu do konkretnych wdrożeń

Podczas konferencji minister Stefan Krajewski mówił o rozwiązaniach, które już dziś zmieniają codzienne życie mieszkańców wsi. Jako przykład podał system zdalnego odczytu liczników wody wdrażany dzięki środkom z KPO.

– Jeszcze kilka lat temu takie rozwiązania wydawały się czymś bardzo odległym. Dzisiaj to już codzienność. Coraz więcej mieszkańców wsi pracuje poza miejscem zamieszkania i nie ma czasu na załatwianie wielu spraw w tradycyjny sposób. Nowe technologie pomagają rozwiązywać takie problemy – zaznaczył minister Stefan Krajewski.

Projekt RURALSTRAT znalazł się w gronie siedmiu przedsięwzięć wybranych do dofinansowania w XII konkursie programu GOSPOSTRATEG. Do konkursu zgłoszono 15 projektów. Łączna kwota przyznanego wsparcia przekroczyła 38 mln zł.

Minister Stefan Krajewski mówił także o nowej perspektywie finansowej Unii Europejskiej i środkach dla obszarów wiejskich.

– Mówimy o bardzo dużych środkach, które mogą trafić na rolnictwo, przetwórstwo i rozwój obszarów wiejskich. Ten projekt pomoże dobrze określić potrzeby i kierunki działań. Dzięki temu łatwiej przygotujemy konkretne programy wsparcia dla polskiej wsi – powiedział Stefan Krajewski.

Wspólny projekt rządu, samorządu i nauki

Marszałek województwa podlaskiego Łukasz Prokorym podkreślił, że projekt ma znaczenie nie tylko dla regionu, ale również dla polityki rozwoju terenów wiejskich w całym kraju.

– Chcemy tworzyć takie warunki, żeby mieszkańcy mogli rozwijać się i pracować w swoich miejscowościach. Ten projekt wpisuje się w działania na rzecz rozwoju terenów wiejskich i poprawy jakości życia mieszkańców – powiedział marszałek Łukasz Prokorym.

Marszałek mówił także o koncepcji „prawa do pozostania”, którą realizuje województwo podlaskie. Chodzi o tworzenie takich warunków, żeby mieszkańcy mogli zostać w swoich miejscowościach z wyboru, a nie z konieczności.

W projekt zaangażowało się około 80 naukowców i ekspertów z różnych dziedzin. Partnerem naukowym przedsięwzięcia jest Politechnika Białostocka.

– Chcemy przygotować rozwiązania, które będzie można wykorzystać nie tylko w naszym regionie, ale również w całym kraju. Smart village to nie tylko technologie. Duże znaczenie mają także kwestie społeczne, środowiskowe i organizacyjne – powiedziała rektor Politechniki Białostockiej Marta Kosior-Kazberuk.

W realizację projektu włączyła się także Sieć Badawcza Łukasiewicz – ITECH. Instytut przygotuje m.in. analizy foresightowe i przegląd krajowych oraz europejskich ram prawnych związanych z rozwojem inteligentnych wsi.

Partnerzy projektu podkreślają, że pierwsze efekty prac mają pojawić się jeszcze przed zakończeniem całego przedsięwzięcia.

– Nie robimy projektu tylko dla samych badań. Chcemy wypracować konkretne rozwiązania, które będzie można szybko wykorzystać w praktyce – podsumował minister Stefan Krajewski.

Zdjęcia