Pytania czytelników

Przemysł mięsny w UE, w tym rynek wieprzowiny, wchodzi w nowy 2026 rok. Po prawie dwuletnim okresie spadków cen skupu europejscy producenci świń spoglądali pod koniec ub.r. w nadciągającą przyszłość z nadzieją na poprawę trudnej sytuacji, spodziewając się wraz z nadejściem wiosny wzrostu cen skupu. Niestety, ciemne chmury nad europejską wieprzowiną zdają się chwilowo gęstnieć, zamiast rozjaśniać się, ale nadzieja wciąż pozostaje żywa…

Jeszcze kilka miesięcy temu (połowa lipca 2025 r.) ceny skupu świń (za żywiec) wynosiły w Hiszpanii 2,03 euro/kg (8,63 zł/kg). W Polsce w tym czasie zakłady mięsne płaciły rolnikom średnio 5,60 zł/kg żywca. Niestety, od tego czasu ceny skupu świń w całej UE nadal systematycznie spadały. W połowie grudnia 2025 r. cena skupu świń (żywiec) wynosiła w Hiszpanii zaledwie 1,00 euro/kg (4,21 zł/kg), ale w Polsce nadal średnio 5,80 zł/kg żywca (5,00-6,50 zł/kg w zależności od regionu). Wydawało się, że spadek cen osiągnął swoje maksimum i teraz ceny skupu powinny już tylko wzrastać!

Ale zupełnie niespodziewanie pojawiły się czynniki mogące silnie oddziaływać na dalsze kształtowanie się niskich cen skupu świń w UE w najbliższym okresie i powodować, że nadzieja na poprawę cen skupu może odsunąć się w czasie. Spadek cen skupu świń w Hiszpanii w grudniu ub.r. spowodowany jest pojawieniem się dzików zakażonych wirusem ASF. Reakcja rynku być może była przedwczesna, ponieważ dzięki nadzwyczajnie rygorystycznej bioasekuracji wprowadzonej natychmiast na hiszpańskich fermach trzody chlewnej dotychczas nie stwierdzono tam żadnego przypadku zakażenia świń wirusem ASF.

Warto przy tym podkreślić, że eksport hiszpańskiej wieprzowiny do krajów pozaunijnych, zwłaszcza do Chin, bardzo mocno oddziałuje na europejski rynek wieprzowiny, w tym na ceny skupu świń. Hiszpania, pomimo stwierdzenia pojedynczych przypadków ASF wśród dzików, będzie walczyć o utrzymanie eksportu wieprzowiny na dotychczasowym poziomie. Zapowiadają to nie tylko hiszpański rząd, ale także zakłady mięsne i producenci świń.

W wyniku długotrwałych rozmów Hiszpania i Chiny podpisały w listopadzie ub.r. protokół dotyczący regionalizacji w eksporcie wieprzowiny w przypadku wykrycia ognisk zakażenia wirusami ASF świń na fermach trzody chlewnej w Hiszpanii. Porozumienie to określa podział na strefy i kompartmenty wzajemnie uznawane przez oba kraje, co stanowi istotny krok naprzód w zarządzaniu sanitarnym i handlowym w przypadku wystąpienia ognisk groźnej choroby.

Dzięki temu protokołowi, w przypadku wykrycia ogniska ASF na określonym obszarze Hiszpanii, zawieszony zostanie jedynie eksport z obszaru dotkniętego chorobą, natomiast eksport z regionów uznanych za wolne od choroby pozostanie otwarty. System ten, znany jako regionalizacja, pozwala na kontynuację handlu międzynarodowego i chroni stabilność ekonomiczną branży.

Czynnikiem mogącym pozytywnie wpływać na kształtowanie się eksportu europejskiej wieprzowiny, w tym zwłaszcza hiszpańskiej, na rynek chiński będą nowe stawki celne, jakie wprowadziło Ministerstwo Handlu Chińskiej Republiki Ludowej pod koniec ub.r.

Począwszy od 17 grudnia 2025 r. przez okres pięciu lat cło na europejską wieprzowinę będzie wynosiło maksymalnie 19,8% i jest ono znacząco niższe w porównaniu do tymczasowego cła ogłoszonego we wrześniu 2024 r. wynoszącego maksymalnie nawet 62,4%. Ponadto niektóre firmy europejskie uzyskały jeszcze bardziej korzystne stawki celne (np. hiszpańska Litera Meat 4,98% czy duński Danish Crown 18,68%).

Wydaje się, że nadzieja na poprawę opłacalności produkcji świń w Polsce nie pozostanie płonna. Jednym z kolejnych pozytywnych elementów, mających istotny wpływ na tę opłacalność, może być prognoza zbiorów zbóż na świecie, która przewiduje dalszy wzrost produkcji i stabilizację cen sprzedaży zbóż paszowych w nadchodzącym 2026 r.

Kolejnym pozytywnym elementem może być prognoza kilkuprocentowego wzrostu światowego zapotrzebowania na białko, szczególnie pochodzenia zwierzęcego. Wprawdzie dominującą rolę odgrywa tutaj mięso drobiowe, ale i wieprzowina ma swoich zwolenników.

Opr.: ACONAR

Już wiemy, że żywienie prosiąt między UE i USA różni się możliwością zastosowania tlenku cynku jako środka terapeutycznego, poekstrakcyjnej śruty sojowej otrzymanej z nasion soi wyprodukowanej na terenach poddanych wylesianiu, cenami surowców paszowych i kosztami produkcji pasz oraz terminem odsadzania prosiąt, co wiąże się z różnym programem żywienia prosiąt przed i po odsadzeniu.

Ważnym elementem mającym wpływ na prawidłowy rozwój prosiąt jest zawartość mikotoksyn w surowcach paszowych. Wiadomo, że osłabiają one układ odpornościowy, zwiększają wrażliwość prosiąt na infekcje bakteryjne i wirusowe, uszkadzają błony śluzowe jelit (gorsze wchłanianie składników pokarmowych), zmniejszają aktywność enzymów trawiennych, a nawet są powodem biegunek. Generalnie mikotoksyny zawarte w paszy spowalniają przyrost masy ciała prosiąt i negatywnie wpływają na ogólny rozwój ich organizmu. Przy większych dawkach prowadzą do wymiotów, osłabiają apetyt (spada spożycie paszy), a w skrajnych przypadkach powodują upadki.

Aby uchronić się przed szkodliwym wpływem mikotoksyn, producenci pasz zarówno w UE, jak i w USA, przede wszystkim starają się używać takich surowców paszowych, w których zawartość różnych mikotoksyn jest minimalna. Regulacje dotyczące zawartości np. aflatoksyn w kukurydzy obowiązujące w UE przewidują maksymalną ich zawartość na poziomie 5 ppb (dla pozostałych zbóż nawet 2 ppb), natomiast w USA na poziomie 20 ppb – czyli czterokrotnie więcej.

Amerykańscy producenci pasz, jeśli muszą wykorzystać kukurydzę skażoną mikotoksynami, starają się ją jak najbardziej „rozcieńczać”, czyli – mówiąc wprost – użyć jej mniej aniżeli zastosować dodatkowy proces w celu usunięcia lub dezaktywacji mikotoksyn. Postępowanie to jednak radykalnie zmienia się w ostatnich latach i coraz częściej do paszy dodawane są związki wiążące mikotoksyny. Na rynku jest wiele preparatów wiążących mikotoksyny lub neutralizujących je (detoksykacja). Podobnie postępują producenci pasz dla prosiąt w UE.

Kolejnym problemem mającym wpływ na program żywienia prosiąt w UE jest szeroko stosowana polityka ochrony środowiska (Farm to Fork, Grean Deal). W ramach tej polityki zaleca się m.in. obniżanie zawartości białka w paszach czy stosowanie alternatywnych źródeł białka, dzięki czemu obniża się emisję azotu do środowiska. Obserwując zaangażowanie europejskich środowisk politycznych w ochronę środowiska naturalnego należy spodziewać się kolejnych nowych inicjatyw w tym zakresie. Niestety, taka polityka pociąga za sobą wzrost kosztów produkcji i zwiększenie nakładów pracy.

Natomiast w USA jest wprawdzie mniej (w porównaniu do UE) regulacji dotyczących ochrony naturalnego środowiska, ale producenci pasz i tak starają się obniżać wielkość śladu węglowego, m.in. poprzez zawierane porozumienia między korporacjami w zakresie zrównoważonego rozwoju.

Jedną z ostatnich różnic jest odmienne traktowanie robocizny w produkcji prosiąt w UE i w USA. Konsolidacja ferm oraz niedobór pracowników w UE zachęca żywieniowców do układania bardziej precyzyjnych programów żywieniowych, opartych na lepiej strawnych paszach, co pozwala zmniejszyć niezbędną robociznę związaną z opieką nad prosiętami. Takie rozwiązanie powoduje jednak wzrost kosztów żywienia (pasz), co wywołuje konflikt u producentów prosiąt dążących do obniżenia kosztów produkcji i zwiększenia jej opłacalności.

Amerykańscy właściciele farm produkujących prosięta wprawdzie też cierpią na niedobór pracowników, ale starają się ten problem rozwiązać poprzez zwiększenie automatyzacji procesów żywienia. W przypadku dużych ferm automatyzacja osiąga czasami niespotykany rozmiar, który wydaje się nie mieć jakichkolwiek granic. Oczekuje się, że jednym z elementów pozwalających nadal rozwijać te procesy jest coraz szersze zastosowanie programów AI (sztucznej inteligencji).

Myślę, że w jakiś sposób – może nie najbardziej szczegółowy – udało mi się przybliżyć różnice w przygotowaniu i realizacji programów żywienia prosiąt na fermach w UE i w USA.

Opr.: ACONAR

Coraz większym problemem staje się zgodne współzamieszkiwanie ludzi na wsi ze względu na uciążliwości zapachowe pochodzące z naturalnie prowadzonej tam produkcji zwierzęcej. Brak w polskim prawie jednoznacznych przepisów regulujących ten kłopotliwy problem pozwala na dość swobodną interpretację zasadności powstających konfliktów między sąsiadami. Ponieważ problem naturalnej uciążliwości zapachowej wynikającej z prowadzonej produkcji zwierzęcej obejmuje szereg obszarów, często ze sobą sprzecznych, perspektywa zgodnego współżycia sąsiadów na wsi – zamiast dążyć do pozytywnego rozwiązania – będzie się nadal pogłębiała.

Problem jest bowiem dużo bardziej skomplikowany, przede wszystkim z punktu widzenia prawodawstwa, aniżeli wydaje się to wielu osobom aktywnie uczestniczącym w próbie jego pozytywnego rozwiązania. Obejmuje nie tylko przepisy szczegółowe, ale przede wszystkim wymaga rewizji i nowej interpretacji obowiązujących dotychczas norm prawnych, np. kto powinien być z mocy prawa uważany za rolnika, a nie tylko za mieszkańca wsi, i jakie zadania może/powinien spełniać rolnik, także w całościowo pojmowanych zadaniach gospodarczych danego społeczeństwa. Ponadto, co to znaczy zamieszkiwanie na wsi, kto i na jakich warunkach może, a nawet powinien, mieszkać na wsi, ogólniej mówiąc – jaką rolę pełni wieś w życiu danego społeczeństwa.

Jeśli nie wyjaśnimy sobie tego jako społeczeństwo, a dokładniej nie wyjaśnią sobie tego prawnicy oraz ustawodawcy i – po uzgodnieniu treści przynajmniej tych kilku podstawowych norm – nie przyjmiemy ich jako punktu wyjścia do dalszych ustaleń, to trudno będzie nam wybrnąć z lawinowo narastających konfliktów międzysąsiedzkiej koegzystencji obecnych i przyszłych mieszkańców wsi. Sądy, które w demokracji powinny pełnić rolę organu rozstrzygającego racje stron toczących spór na podstawie obowiązującego dotychczas prawa, będą kierowały się różnymi normami prawnymi i zamiast rozwiązywać dany spór, będą go raczej pogłębiały. Wiele przykładów takiego postępowania rolnicy w Polsce mogą podać praktycznie „od ręki”.

Co zatem może zrobić rolnik, który od wielu lat prowadzi w swoim gospodarstwie produkcję trzody chlewnej, a może jeszcze, kierując się chęcią jej zwiększenia, podejmie starania w celu zrealizowania nowych inwestycji?

Zgodnie z art. 13 Rozporządzenia MRiRW „Warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać budowle rolnicze i ich usytuowanie” budowle rolnicze uciążliwe dla otoczenia, w szczególności z uwagi na zapylenie, zapachy lub wydzielanie się substancji toksycznych, powinny być odizolowane od przyległych terenów pasem zieleni złożonym z roślinności średnio i wysokopiennej.

Obowiązek ten spada głównie na właściciela gospodarstwa rolnego. Stanowią o tym przepisy zawarte w art. 362 ust. 1 „Prawa o Ochronie Środowiska”, a ich przestrzeganie podlega nadzorowi organów administracyjnych. Organy te mają również prawo nakazanie rolnikowi wykonanie w określonym czasie czynności zmierzających do ograniczenia negatywnego oddziaływania prowadzonej produkcji zwierzęcej na środowisko, jeżeli działalność ta ma szkodliwy wpływ.

Niestety, Rozporządzenie MRiRW nie reguluje parametrów (szerokość, wysokość, odległość) i rodzaju roślinności w pasie zieleni. Niemniej – wg ekspertów MRiRW – utworzenie strefy buforowej w postaci pasa zieleni z pewnością ograniczy uciążliwość zapachową prowadzonej produkcji zwierzęcej. Ograniczy, ale nie powstrzyma skarg sąsiadów niezadowolonych z uciążliwych zapachów. Nieco ułatwień w zakresie wyboru odpowiedniej roślinności do nasadzenia ochronnego pasa zieleni podaje „Kodeks przeciwdziałania uciążliwości zapachowej” przygotowany w 2016 r. przez MKiŚ.

Na koniec warto podkreślić, że pas zieleni wokół budynków, gdzie prowadzona jest produkcja trzody chlewnej, chroni także tę produkcję przed negatywnym wpływem środowiska otaczającego gospodarstwo. Nie należy też lekceważyć estetycznej strony takiej inwestycji.

Opr.: ACONAR

Niestety – tak! Najzwyczajniej w świecie tak działa cykl świński oparty na współzależności popytu, podaży i ceny. Zresztą takie same wahania miały miejsce także w innych krajach UE, gdzie – wydawałoby się – produkcja wieprzowiny, a więc koordynacja wstawień prosiąt do tuczu i wynikająca z tego podaż tuczników na ubój, jest lepiej zorganizowana. Chyba niekoniecznie…

W tabeli 1 i – dla lepszego zobrazowania zachodzących zmian – na wykresie 1 przedstawione są zmiany pogłowia tuczników na ubój (w wadze powyżej 50 kg, dane wg GUS) oraz ceny skupu tuczników wg wbc 75% (dane www.3trzy3.pl) w Polsce w latach 2019-2023.

Pogłowie tuczników w grudniu 2020 r., kiedy cena skupu była najniższa (5,01 zł/kg wbc 75%), wynosiło prawie 5,1 mln szt. Powolny spadek pogłowia do 3,95 mln szt. (o ponad 1,1 mln tuczników) w czerwcu 2023 r. spowodował wzrost ceny skupu aż o 97% (w porównaniu do ceny skupu w grudniu 2020 r.)! Warto zauważyć, że pogłowie tuczników w czerwcu 2024 r. wyniosło niecałe 3,78 mln szt., a więc jeszcze mniej niż w czerwcu 2023 r., ale cena skupu wzrosła tylko nieznacznie. Pewnie oprócz spadku wielkości pogłowia tuczników działały jeszcze inne czynniki (spadek eksportu czy mniejsza konsumpcja wieprzowiny w UE).

Niestety, władze KE przewidują dalszy spadek produkcji wieprzowiny w krajach UE o ok. 0,5% rocznie, co spowoduje, że produkcja wieprzowiny w 2035 r. będzie mniejsza o 1,2 mln ton w porównaniu do średniej z lat 2022/24. Głównymi przyczynami tego spadku będą sprzeciw europejskiego społeczeństwa wobec fermowego chowu świń, stopniowe wdrażanie przepisów ograniczających wielkość produkcji (przede wszystkim dobrostanowe) oraz spadek możliwości eksportu europejskiej wieprzowiny (wzrost produkcji u dotychczasowych importerów oraz silna konkurencja).

Ważne znaczenie mają też preferencje europejskich konsumentów, którzy jedzą coraz mniej wieprzowiny. KE przewiduje, że spożycie będzie spadało o 0,4% rocznie i wyniesie w 2035 r. ok. 30 kg/mieszkańca. Znaczenie w tym przypadku ma nie tylko zawartość tłuszczu w wieprzowinie, ale także utrzymujący się trend mniejszej konsumpcji mięsa w ogóle.

Opr.: ACONAR

Tabela 1. Pogłowie tuczników (do uboju w wadze pow. 50 kg), spadek/wzrost pogłowia i cena skupu tuczników wg wbc 75% w Polsce w latach 2019-2024

^*Pogłowie tuczników do uboju w wadze pow. 50 kg w czerwcu/grudniu danego roku (w mln szt.)

^**Wzrost/spadek pogłowia (w %) w porównaniu do poprzedniego spisu

^***Cena skupu półtusz wbc 75% (w zł/kg)

Wykres 1. Pogłowie tuczników (do uboju w wadze pow. 50 kg) i cena skupu tuczników wg wbc 75% w Polsce w latach 2019-2024